HSM SR1 (originele rijtuig uit 1864, replica uit 2010)
Info over het rijtuig:

De Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM) bouwde in 1864 een rijtuig voor prinses Anna Paulowna, de Russische vrouw van koning Willem II. De koninklijke familie reisde al sinds 1839 per trein in Nederland. Hoewel de HSM in 1848 en de Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij (NRS) in 1857 en 1861 al koninklijke rijtuigen hadden gebouwd, werd het rijtuig van Anna Paulowna het nummer SR1 (Salon Rijtuig 1). Anna Paulowna wilde met een eigen trein van Den Haag naar Paleis Soestdijk reizen. De SR1 werd gebouwd op twee assen voor breedspoor van 1945 mm. Doordat het spoorwegennet in Nederland uit normaalspoor (1435 mm) en breedspoor (1945 mm) bestond, kon het rijtuig maar op een beperkt aantal spoorlijnen rijden. In februari 1865 werd Anna Paulowna ernstig ziek en overleed ze voordat ze gebruik kon maken van het rijtuig. Nadat Anna Paulowna was overleden, reisde prins Willem Frederik Karel (de broer van Willem II) met het rijtuig. In 1864 besloot de HSM om haar spoorwegnet om te bouwen naar normaalspoor van 1435 mm. De SR1 werd in 1866 omgebouwd naar deze spoorbreedte. Tijdens deze ombouw kreeg het rijtuig tevens een derde as.

Nadat Willem Frederik Karel in 1881 overleed, werd de SR1 een stuk minder ingezet. In 1884 gaf de HSM het rijtuig een revisie waarbij onder andere de indeling flink veranderde. Het rijtuig werd voorzien van een toilet en een wasbak. In 1903 kreeg koningin Wilhelmina een nieuwe trein, waardoor de koninklijke familie niet meer met de SR1 reisde. Het rijtuig werd in 1908 gesloopt. Opvallend genoeg zijn alleen het toilet en de wasbak bewaard gebleven.

In 2009 werd in opdracht van het Spoorwegmuseum door Kloosterboer in Purmerend een replica van het rijtuig gemaakt. Het rijtuig werd nagebouwd in de staat van de SR1 na de verbouwing in 1884. Er werd gekozen om dit rijtuig en het rijtuig in deze staat te bouwen omdat er van deze uitvoering de meeste gegevens bewaard zijn gebleven. Tijdens de bouw werden de originele wasbak en het toilet in het rijtuig geplaatst. De replica van de SR1 werd voor het eerst tentoongesteld in de tentoonstelling Royal Class in het Spoorwegmuseum. Sindsdien is het rijtuig in het Spoorwegmuseum te zien.

 
 
 
 
 
 
De houten assen van de SR 1. 21 februari 2026. © TreinenInNederland.nl
   
 
 
De replica van de SR1 in het Spoorwegmuseum. 14 maart 2025. © TreinenInNederland.nl
 
De replica van de SR1 in het Spoorwegmuseum. 22 december 2024. © TreinenInNederland.nl
 
Het oudste Koninklijke rijtuig en de nieuwste (SR10) naast elkaar in het museum. 22 december 2024. © TreinenInNederland.nl
 
De replica van het eerste Koninklijk rijtuig, de SR1 in het Spoorwegmuseum. 12 juli 2024. © TreinenInNederland.nl
 
Het Koninklijk rijtuig SR1 van de HIJSM staat tentoongesteld. Open Trein Festijn, 26 mei 2022. © TreinenInNederland.nl
 
 
Detailfoto's van de SR1. 26 mei 2022. © TreinenInNederland.nl
   
   
   
   
   
   
   
   
 
De replica van het rijtuig van Anna Paulowna was tijdens de tentoonstelling "Royal Class" te zien.
14 april 2010. © TreinenInNederland.nl
 
De toenmalige Koningin Beatrix loopt door het rijtuig. 14 april 2010. © TreinenInNederland.nl
 
Een lakei helpt de Koningin met uitstappen.
 
De binnenkant van het rijtuig.