Rijtuig HSM 501 (originele serie uit 1887, replica in dienst vanaf 2019)

De Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM) liet vanaf 1887 zeventig rijtuigen bouwen met de nummers C 228 t/m C 297. De houten rijtuigen hadden twee assen en aan beide zijden open balkons. In het begin wilde de HSM de rijtuigen inzetten op de internationale diensten naar Parijs. Hoewel de rijtuigen bedoeld waren voor verre internationale reizen, bleek inzet op het lokaalspoor en tramlijnen beter bij de rijtuigen te passen. De rijtuigen waren sinds 1887 ook te zien op het lokaalspoor tussen Hoorn en Medemblik, het huidige traject van de Museumstoomtram Hoorn - Medemblik (SHM). Een deel van de rijtuigen was in 1921 nog in dienst en heeft bij de Nederlandsche Spoorwegen andere nummers gekregen.

Het restauratierijtuig dat de Museumstoomtram gebruikte, de Zwitserse WR 65, was aan vervanging toe. De SHM ontwikkelde het plan om alle buitenlandse rijtuigen te vervangen door (replica)rijtuigen die passen bij de Nederlandse stoomtramgeschiedenis. Het restauratierijtuig WR 65 vertrok, samen met de oude SBB-rijtuigen 61 t/m 64, eind 2012 naar de Zwitserse museumclub Verein Seetalwagen. Het eerste replicarijtuig dat de Museumstoomtram in 2014 aan begon was een restauratierijtuig, om de WR 65 te vervangen. Vanwege de historische relevantie van de serie C 228 t/m C 297 besloot de Museumstoomtram Hoorn - Medemblik om een replica van deze serie te bouwen. Voor de replica gebruikte de SHM een stalen rongenwagen van het type Kbs met het nummer 333 0 637-8, gebouwd tussen 1955 en 1968. Het rijtuig kreeg het nummer 501, de HSM heeft zelf het nummer niet gebruikt. Het nummer 501 had aan het einde van de 19e eeuw aan een nieuwe serie rijtuigen toegekend kunnen worden. De 501 van de SHM is geen perfecte replica. Het rijtuig is iets groter dan de originele serie en voldoet aan de moderne eisen. Een van deze moderne eisen is bijvoorbeeld een hekwerk rond de open balkons. De dichte platen aan de uiteindes van de 501 op de balkons waren wel bij de originele serie aanwezig, maar het overige hekwerk niet. De 501 kreeg een donkergroene kleur en bladgouden belettering die de HSM destijds op zijn rijtuigen toepaste. De SHM 501 komt voornamelijk in de afwerking tot in de details overeen met de oorspronkelijke serie. Op 25 oktober 2019 maakte het restauratierijtuig zijn eerste publieke rit op de spoorlijn van de SHM.