MBS 70: NS 24591 (gebouwd in 1929)
Info over de goederenwagon:

De Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM) en de Staatsspoorwegen (SS) waren bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog (1914 - 1918) door eerdere fusies en het overnemen van de exploitatie van andere spoorbedrijven de grootste spoorvervoerders in Nederland. De bedrijven concurreerden hevig met elkaar, maar vanwege de oorlogsdreiging werden beide spoorbedrijven tijdens de oorlog onder militair gezag geplaatst. Vanwege de tekorten door de oorlog richtten de HSM en SS per 1 januari 1917 een nieuw belangengemeenschap op: de Nederlandsche Spoorwegen (NS). Onder het nieuwe samenwerkingsverband werkten de bedrijven nog beter samen. In 1921 werd al het spoorwegmaterieel omgenummerd naar nieuwe nummerschema's van de NS. Vanaf eind jaren '20 begon NS met het invoeren van haar eigen huisstijl op het materieel om zo de verschillende huisstijlen te vervangen. Er werd gekozen om alle treinen donkergroen te schilderen. NS koos voor een donkere kleur, zodat de treinen minder vies werden. Na de oorlog kregen de treinen en trams hevige concurrentie van bussen, personenauto's, fietsen en vrachtwagens. Andere kleinere, nog bestaande spoorbedrijven lieten vanwege de verliezen hun exploitatie overnemen door de NS. Na het belangengemeenschap werd de Nederlandsche Spoorwegen op 2 augustus 1937 officieel als bedrijf opgericht. Alle vervoerders waarvan NS de exploitatie verzorgde werden op 1 januari 1938 geheel gefuseerd. NS was nog het enige spoorbedrijf dat op het hoofdspoor reed. Op de tram- en lokaallijnen reden nog wel andere bedrijven.

In de beginjaren van de Nederlandsche Spoorwegen had het bedrijf een zeer groot aantal verschillende treintypes in haar materieelpark. Dit komt omdat de verschillende spoorbedrijven vroeger elk verschillende types locomotieven, rijtuigen en goederenwagons gebruikten. Om oudere types gesloten goederenwagons te vervangen, en meer eenheid in het materieelpark te creëren, besloot NS in de jaren '20 om een nieuw type goederenwagon te bestellen. De nieuwe goederenwagons kregen de typeaanduiding CHRKS. De CHRKS is de eerste grote serie gesloten goederenwagons die NS liet bouwen. De CHRKS-wagons toonden veel gelijkenissen met het standaardtype gesloten goederenwagon van de HSM, het type CHD. Van het type CHD zijn vier goederenwagons bewaard gebleven: de HSM 6376 (gebouwd in 1882) van de Stoomtrein Goes - Borsele, de HSM 9725 (gebouwd in 1905) van de Museum Buurtspoorweg, de HSM 10116 (gebouwd in 1907) van de Museumspoorlijn STAR en de HSM 33208 (gebouwd in 1916) van het Spoorwegmuseum. De nieuwe wagons waren opgebouwd met een stalen frame en een houten opbouw en dak. De lengte van de CHRKS-wagons werd vast gesteld op 10,67 meter. Dit werd toen de nieuwe standaard, zodat laad- en losperrons hierop konden worden aangepast. Vanwege hun vele ventilatie-openingen waren de nieuwe wagons zeer geschikt voor het vervoer van groenten en dergelijke. De CHRKS kregen hierdoor de bijnaam 'achtienluikers'. In 1929 en 1930 werden 800 goederenwagons geleverd, met de nummers 24576 t/m 25000 en 31001 t/m 31375. De CHRKS-wagons werden voornamelijk gebruikt voor het vervoeren van groenten, fruit en andere producten die snel bedorven.

In hun beginjaren waren de CHRKS-wagons nog niet voorzien van het Westinghouse-remsysteem, deze wagons reden dus onberemd mee in de trein. In een deel van de wagons was een installatie aanwezig waarmee een remmer handmatig de schroefrem kon bedienen van de wagon waar hij op aanwezig was. In 1934 werd een doorgaande luchtleiding bij goederentreinen verplicht. NS liet hierdoor alle CHRKS-goederenwagons aanpassen. Naast de luchtleiding werd een deel van de wagons voorzien van het daadwerkelijke remsysteem, zodat deze wagons mee konden remmen met de locomotief. Door de sterke opkomst van vrachtwagens in de jaren '60 liep het goederenvervoer per spoor terug en sloten veel los- en laadplaatsen. Het vervoer van groenten en fruit werd volledig door het wegverkeer overgenomen. De oudere series groetenwagons werden afgevoerd en een deel van de CHRKS-wagons werd omgebouwd om dienst te doen als normale gesloten goederenwagons. Hierbij werden veel ventilatie-openingen van de goederenwagons dichtgemaakt. NS voerde het grootste deel van de CHRKS-wagons eind jaren '70 af. Enkele wagons kregen ander werk, bijvoorbeeld als dienstwagens, en bleven hierdoor langer in dienst.

De CHRKS 24591 werd in 1929 gebouwd door Werkspoor Amsterdam voor NS. NS voerde de 24591 als een van de laatste van de serie pas in 1995 af. De goederenwagon werd door de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij overgenomen. De VSM gaf de wagon later door aan de Museum Buurtspoorweg. Intern kreeg de wagon het nummer 70 bij de MBS. In Haaksbergen werd de NS 24591 gerestaureerd naar zijn afleveringsstaat en in 2014 in dienst gesteld.

De NS 24591 heeft vanwege haar cultuurhistorische waarde de hoogste A-status toegekend gekregen binnen het Nationaal Register Railerfgoed. Er zijn drie exemplaren van de CHRKS-wagons van NS bewaard gebleven. De 24591 is te zien bij de Museum Buurtspoorweg, de 24676 bij de Museumstoomtram Hoorn - Medemblik en de 24758 bij de Stoomtrein Goes - Borsele.

 
 
 
 
 
De NS 24591 rijdt mee in een goederentrein tijdens de MBS Najaarsstoomdagen 2024. 20 oktober 2024. © TreinenInNederland.nl
 
De NS 24591 rijdt mee in een goederentrein tijdens de MBS Najaarsstoomdagen 2024. 20 oktober 2024. © TreinenInNederland.nl
 
De NS 24591 rijdt mee in een kort goederentreintje tijdens de MBS Najaarsstoomdagen 2024.
20 oktober 2024. © TreinenInNederland.nl
 
De NS 24591 tijdens de MBS Najaarsstoomdagen 2024. 20 oktober 2024. © TreinenInNederland.nl
 
De NS 24591 rijdt mee in een goederentrein tussen Boekelo en Haaksbergen. Najaarsstoomdagen.
16 oktober 2022. © TreinenInNederland.nl