![]() |
|||||||||||
Goederenwagon NS 24676 (gebouwd in 1929) |
|||||||||||
Info over de goederenwagon:
|
|||||||||||
De Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM) en de Staatsspoorwegen (SS) waren bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog (1914 - 1918) door eerdere fusies en het overnemen van de exploitatie van andere spoorbedrijven de grootste spoorvervoerders in Nederland. De bedrijven concurreerden hevig met elkaar, maar vanwege de oorlogsdreiging werden beide spoorbedrijven tijdens de oorlog onder militair gezag geplaatst. Vanwege de tekorten door de oorlog richtten de HSM en SS per 1 januari 1917 een nieuw belangengemeenschap op: de Nederlandsche Spoorwegen (NS). Onder het nieuwe samenwerkingsverband werkten de bedrijven nog beter samen. In 1921 werd al het spoorwegmaterieel omgenummerd naar nieuwe nummerschema's van de NS. Vanaf eind jaren '20 begon NS met het invoeren van haar eigen huisstijl op het materieel om zo de verschillende huisstijlen te vervangen. Er werd gekozen om alle treinen donkergroen te schilderen. NS koos voor een donkere kleur, zodat de treinen minder vies werden. Na de oorlog kregen de treinen en trams hevige concurrentie van bussen, personenauto's, fietsen en vrachtwagens. Andere kleinere, nog bestaande spoorbedrijven lieten vanwege de verliezen hun exploitatie overnemen door de NS. Na het belangengemeenschap werd de Nederlandsche Spoorwegen op 2 augustus 1937 officieel als bedrijf opgericht. Alle vervoerders waarvan NS de exploitatie verzorgde werden op 1 januari 1938 geheel gefuseerd. NS was nog het enige spoorbedrijf dat op het hoofdspoor reed. Op de tram- en lokaallijnen reden nog wel andere bedrijven. In de beginjaren van de Nederlandsche Spoorwegen had het bedrijf een zeer groot aantal verschillende treintypes in haar materieelpark. Dit komt omdat de verschillende spoorbedrijven vroeger elk verschillende types locomotieven, rijtuigen en goederenwagons gebruikten. Om oudere types gesloten goederenwagons te vervangen, en meer eenheid in het materieelpark te creëren, besloot NS in de jaren '20 om een nieuw type goederenwagon te bestellen. De nieuwe goederenwagons kregen de typeaanduiding CHRKS. De CHRKS is de eerste grote serie gesloten goederenwagons die NS liet bouwen. De CHRKS-wagons toonden veel gelijkenissen met het standaardtype gesloten goederenwagon van de HSM, het type CHD. Van het type CHD zijn vier goederenwagons bewaard gebleven: de HSM 6376 (gebouwd in 1882) van de Stoomtrein Goes - Borsele, de HSM 9725 (gebouwd in 1905) van de Museum Buurtspoorweg, de HSM 10116 (gebouwd in 1907) van de Museumspoorlijn STAR en de HSM 33208 (gebouwd in 1916) van het Spoorwegmuseum. De nieuwe wagons waren opgebouwd met een stalen frame en een houten opbouw en dak. De lengte van de CHRKS-wagons werd vast gesteld op 10,67 meter. Dit werd toen de nieuwe standaard, zodat laad- en losperrons hierop konden worden aangepast. Vanwege hun vele ventilatie-openingen waren de nieuwe wagons zeer geschikt voor het vervoer van groenten en dergelijke. De CHRKS kregen hierdoor de bijnaam 'achtienluikers'. In 1929 en 1930 werden 800 goederenwagons geleverd, met de nummers 24576 t/m 25000 en 31001 t/m 31375. De CHRKS-wagons werden voornamelijk gebruikt voor het vervoeren van groenten, fruit en andere producten die snel bedorven. In hun beginjaren waren de CHRKS-wagons nog niet voorzien van het Westinghouse-remsysteem, deze wagons reden dus onberemd mee in de trein. In een deel van de wagons was een installatie aanwezig waarmee een remmer handmatig de schroefrem kon bedienen van de wagon waar hij op aanwezig was. In 1934 werd een doorgaande luchtleiding bij goederentreinen verplicht. NS liet hierdoor alle CHRKS-goederenwagons aanpassen. Naast de luchtleiding werd een deel van de wagons voorzien van het daadwerkelijke remsysteem, zodat deze wagons mee konden remmen met de locomotief. Door de sterke opkomst van vrachtwagens in de jaren '60 liep het goederenvervoer per spoor terug en sloten veel los- en laadplaatsen. Het vervoer van groenten en fruit werd volledig door het wegverkeer overgenomen. De oudere series groetenwagons werden afgevoerd en een deel van de CHRKS-wagons werd omgebouwd om dienst te doen als normale gesloten goederenwagons. Hierbij werden veel ventilatie-openingen van de goederenwagons dichtgemaakt. NS voerde het grootste deel van de CHRKS-wagons eind jaren '70 af. Enkele wagons kregen ander werk, bijvoorbeeld als dienstwagens, en bleven hierdoor langer in dienst. De NS 24676 werd in 1929 door Werkspoor in Amsterdam gebouwd. Bij NS heeft de wagon 45 jaar dienstgedaan, tot in 1974. Hierna is de wagon overgebracht naar het Spoorwegmuseum Hoogeveen. In 1993 ruilde de Museumstoomtram Hoorn - Medemblik een onderstel tegen de 24676, waarmee de 24676 naar Hoorn kwam. In 1997 werd de wagon gerestaureerd en teruggebracht naar zijn afleveringsstaat. De wagon doet dienst bij station Medemblik als toiletwagen. De NS 24676 heeft vanwege haar cultuurhistorische waarde de C-status toegekend gekregen binnen het Nationaal Register Railerfgoed. Er zijn drie exemplaren van de CHRKS-wagons van NS bewaard gebleven. De 24591 is te zien bij de Museum Buurtspoorweg, de 24676 bij de Museumstoomtram Hoorn - Medemblik en de 24758 bij de Stoomtrein Goes - Borsele. |
|||||||||||
De NS 24676 staat in Medemblik opgesteld. Bello Festival 2025, 6 juli 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De goederenwagon NS 24676 staat in Hoorn opgesteld. 8 januari 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||