NS Bolkop ABC7301 (uit 1935)

Tijdens de beurscrash van oktober 1929 stortten plotseling de aandelenkoersen op de beurs van Wall Street (New York) in. Dit leidde tot de Great Depression. Dit kwam door de overproductie van Amerikaanse boeren, veroorzaakt door overproductie van de industrie door mechanisering en dat de export naar Europa sterk terugliep. Vanaf 1933 voerde Amerika de New Deal in, waardoor het uit de crisis kroop. Door de toenemende welvaart kwamen gestroomlijnde modellen erg in de mode. Die rage waaide ook over naar Europa. Ook werd diesel steeds populairder; diesel werd een synoniem van modern, snel en vooruitstrevend. Veel producten kregen diesel in de naam: dieselwaspoeder, dieselmargarine of dieselstofzuigers. Een gevolg van de verbeterende welvaart was dat steeds meer mensen een eigen auto konden betalen. Hierdoor namen de reizigersaantallen af. De Rijtuig- en Wagenbouw van de Nederlandsche Spoorwegen ontwierp nieuwe dieseltreinen met een gestroomlijnde vorm en gaf ze een futuristische lichtgrijze kleur (in plaats van olijfgroen) en rode biezen. NS bestelde veertig van deze moderne dieseltreinen bij Allan in Rotterdam, Beijnes in Haarlem en Werkspoor. In 1934 introduceerden de Nederlandsche Spoorwegen de eerste (diesel)treinstellen van Nederland. Dit materieel kreeg de naam DE3 of Materieel '34. Naast de gestroomlijnde voorkant waren de treinstellen ook voorzien van buitenvouwbalgen bij de rijtuigovergangen en schortplaten aan de onderkant van de trein. Door het gestroomlijnde ontwerp hadden de treinstellen minder luchtweerstand, waardoor ze sneller waren en minder diesel verbruikten. De hypermoderne treinstellen waren een sensatie tussen de oude stoomlocomotieven en moesten beter gaan concurreren met de opkomende concurrentie van de auto's.

Een jaar na het in dienst komen van de eerste (gestroomlijnde) treinstellen werden ook de eerste gestroomlijnde rijtuigen geleverd. In 1935 werden de eerste acht rijtuigen gebouwd. De rijtuigen hadden een eerste, tweede en derde klasse. In 1937 volgden nog 12 derdeklasserijtuigen. En weer twee jaar later nog eens 10 rijtuigen; deze waren voorzien van eerste en tweede klasse. De rijtuigen kregen de bijnaam Bolkoprijtuigen vanwege hun afgeronde koppen. De donkergroene Bolkoppen werden tot halverwege de jaren '50 ingezet op internationale verbindingen in Europa. In 1940 werd Arthur Seyss-Inquart rijkscommissaris van het door Nazi-Duitsland bezette Nederland. Hetzelfde jaar vorderde hij rijtuig ABC7301 om om te laten bouwen tot salonrijtuig. Arthur Seyss-Inquart bleef tot het einde van de oorlog rijkscommissaris van Nederland. Net als veel materieel zijn ook een aantal Bolkoprijtuigen na de oorlog naar het oosten afgevoerd. Na de oorlog zette NS de Bolkoppen ook op binnenlandse diensten in. Vanaf 1956 werden de rijtuigen overgeschilderd en kregen ze de Berlijnsblauwe kleur van NS. Deze kleur kregen alle elektrische locomotieven en rijtuigen. In 1973 werden de laatste rijtuigen van de serie terzijde gesteld en de meeste zijn gesloopt. De ABC7301 werd na de reizigersdienst door NS ingezet als meetrijtuig.

Vijf rijtuigen van dit type zijn bij verschillende musea beland. De Stoomtrein Goes - Borssele (SGB) kreeg één rijtuig, de Stichting Stoomtrein Tilburg-Turnhout (SSTT) kreeg twee rijtuigen en de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij (VSM) kreeg ook twee rijtuigen. Van de vijf rijtuigen zijn de andere vier uiteindelijk alsnog gesloopt en is er nog eentje bewaard gebleven, de ABC7301. Dit rijtuig is het eerste gestroomlijnde rijtuig van Nederland. Helaas staat het rijtuig, ondanks zijn grote historische waarde, in desolate toestand in Beekbergen in de buitenlucht opgesteld.

Tijdens het jaarlijkse evenement 'Terug naar Toen' in 2011 presenteerde de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij haar ambitieuze plannen om een stam van gestroomlijnde NS-rijtuigen geheel te restaureren. De VSM bezat elf rijtuigen van de typen Bolkop, Plan D en Plan K en kon hiermee een sneltrein van de NS uit de jaren '50 vormen. De stam zou bestaan uit tien rijtuigen: de Bolkop ABC7301, de Plan D-rijtuigen AB7704, AB7705, C7838 en RD7658 / WRDs 87-38 107 en de Plan K-rijtuigen AB7355, AB7359, AB7370, AB7377 en AB7378. De VSM had ook nog Plan K AB7367 in haar collectie; dit rijtuig zou worden geplukt voor onderdelen. De rijtuigen zouden grotendeels in hun afleveringsstaat worden teruggebracht: de ABC7301 zou donkergroen worden, de Plan D-rijtuigen turquoise en de Plan K-rijtuigen Berlijns blauw. De Plan D AB7705 zou als tweede restauratiewagen in dienst worden genomen. De RD7658 / WRDs 87-38 107 (het laatste Benelux-stuurstandrijtuig) zou ook onderdeel worden van de stam. Waarschijnlijk wilde men dit rijtuig behouden als Benelux-stuurstandrijtuig. In dit rijtuigen konden invalide mensen worden vervoerd. Plan K AB7355 zou tevens worden aangepast. Dit rijtuig zou multifunctioneel kunnen worden ingezet, bijvoorbeeld voor presentaties. Aangezien NS de drie typen rijtuigen heeft laten bouwen voor internationale diensten, wilde de VSM de rijtuigen toegelaten krijgen op het hoofdspoor in Nederland, België, Duitsland, Luxemburg en Polen. De complete stam rijtuigen zou plaats bieden aan 517 reizigers en voorzien zijn van een restauratie. De VSM wilde de stam rijtuigen verhuren aan andere bedrijven om zo extra inkomsten te genereren.

Voor de expositie werd in 2011 de Bolkop ABC7301 aan één zijde donkergroen geschilderd. De Plan D AB7705 werd geheel turquoise geschilderd en de Plan K AB7359 werd geheel Berlijns blauw geschilderd. In de Plan D was de expositie over de restauratieplannen van de VSM te zien. Ondanks de ambitieuze plannen is het helaas nooit van de grond gekomen om een Nederlandse stam rijtuigen te restaureren. De VSM voerde enkel kleine werkzaamheden aan de rijtuigen uit. Doordat de rijtuigen altijd in de buitenlucht staan, zijn ze helaas erg verroest. In 2017 liet de VSM de Plan D AB7705 en de Plan K AB7355 en AB7367 slopen. Een jaar later werd de Plan D RD7658 / WRDs 87-38 107 afgestoten aan de Vereniging tot Behoud van Spoormaterieel Haarlem.

De NS ABC7301 heeft vanwege haar cultuurhistorische waarde de hoogste A-status toegekend gekregen binnen het Nationaal Register Mobiel Erfgoed. Het rijtuig is het eerste gestroomlijnde rijtuig van Nederland.