![]() |
|||||||||||
War Department 70033 / NS 162 (uit 1941)
|
|||||||||||
Info over de locomotief: |
|||||||||||
Ter voorbereiding van de bevrijding van Europa en andere delen van de wereld tijdens de Tweede Wereldoorlog lieten het Amerikaanse leger (United States Army Transportation Corps) en het Britse War Department grote aantallen locomotieven, zowel diesel- als stoomlocomotieven, en goederenwagons bouwen. In drie jaar tijd werden in recordtempo ongeveer 100.000 spoorwegvoertuigen gebouwd, waarvan ongeveer 4500 locomotieven. Van de geallieerde locomotieven zijn er tegenwoordig acht in Nederland te vinden bij verschillende spoorwegmusea. Dit zijn de Amerikaanse diesellocomotieven USATC 7989 en USATC 8147, de Amerikaanse stoomlocomotief USATC 4389, de Britse diesellocomotieven WD 70031, WD 70033 en WD 70269 en de Britse stoomlocomotieven WD 75080 en WD 73755. De geallieerde goederenwagons bestonden uit gesloten goederenwagons, ketelwagons en platte wagons. In Nederland zijn bij spoorwegmusea de Amerikaanse boxcars USATC 224340 en USATC 2200055 en de Amerikaanse ketelwagons USATC 17023 en USATC 17048 te zien. Het oorlogsmaterieel werd goedkoop en snel gebouwd en was daardoor van slechte kwaliteit. De locomotieven en goederenwagons werden gebouwd met een verwachte levensduur van slechts vijf jaar. Op D-Day, 6 juni 1944, landen de geallieerde troepen in Normandië, Frankrijk. In het begin waren de Europese havens door de Duitsers geblokkeerd, waardoor de eerste geallieerde treinen bij het strand in Normandië het Europese land werden opgebracht. Tijdens en na D-Day werden duizenden locomotieven en goederenwagons naar het Europese vasteland gebracht om het leger te bevoorraden. Het andere oorlogsmaterieel werd tijdens de oorlog in andere delen van de wereld gebruikt. Op 5 mei 1945 werd het Nederlandse vasteland door de geallieerden bevrijd van de Duitsers. Op 11 juni werden de Waddeneilanden ook bevrijd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden duizenden Nederlandse goederenwagons, locomotieven, rijtuigen en treinstellen naar het oosten afgevoerd of deze bleven erg beschadigd achter. Ook was veel infrastructuur op veel plekken vernietigd; tijdens de oorlog waren 180 spoorbruggen opgeblazen. De Nederlandsche Spoorwegen schatte de totale oorlogsschade op 522,5 miljoen gulden (omgerekend zou dat ongeveer 3,9 miljard euro zijn in 2025). Personeel van de NS maakte meerdere reizen naar het oosten om Nederlandse treinen terug te zoeken die nog bruikbaar waren. Een deel werd nooit teruggevonden en werd door NS administratief afgevoerd. Nadat de Tweede Wereldoorlog ten einde was gekomen, belandde veel overtollig Amerikaans en Brits oorlogsspoormaterieel op grote legerdumps in Europa. Hier konden de Europese spoorwegmaatschappijen materieel kopen of huren om hun spoornetwerk weer op te bouwen. NS en enkele andere bedrijven in Nederland namen rond de 400 Amerikaanse en Britse diesel- en stoomlocomotieven over uit de legerdumps. NS nam ongeveer tweeduizend goederenwagons over van het Amerikaanse leger om zo de treindiensten weer op te bouwen. Van deze locomotieven zijn de diesellocomotieven NS 162, NS 164, NS 508, NS 620, NS 2019 en de stoomlocomotieven NS 5085, NS 8811 en de Oranje Nassau 26 bewaard of gereconstrueerd. Deze locomotieven zijn teruggebracht in de kleuren die ze tijdens de oorlog droegen of de donkergroene kleur die NS de locomotieven gaf. Daarnaast kocht en huurde NS locomotieven uit andere landen in Europa, waaronder West-Duitsland. De NS 7853 is een reconstructie van een Zwitserse locomotiefserie die na de oorlog drie jaar in Nederland heeft gereden. Van de oorlogsgoederenwagons die later bij NS terechtkwamen zijn de ketelwagons USATC 17023 en USATC 17048 en de gesloten goederenwagon USATC 224340 bewaard. Het overgrote deel van de locomotieven en goederenwagons werd binnen tien jaar, toen nieuw materieel beschikbaar was, weer buiten dienst gesteld. In de eerste jaren na de oorlog werden door een gebrek aan rijtuigen goederenwagons ingezet voor reizigersvervoer. Ook werden bussen en legertrucks ingezet als vervanging van de treindienst. In 1941 werden twintig diesellocomotieven gebouwd door Andrew Barclay Sons & Co en Drewry Cars. De locomotieven kregen de nummers 70029 t/m 70048. Hoewel de locomotieven de nummers 70029 t/m 70048 kregen, werd het 700-gedeelte van het nummer niet op de locomotieven geschilderd. De locs waren bedoeld voor rangeerwerk in Engelse munitiedepots. Tijdens de oorlog werden vijf locomotieven van de serie naar het Midden-Oosten gestuurd. In juni 1944 werden de andere vijftien locomotieven (waaronder de War Department 70033) verscheept naar Normandië en ze werden via het strand naar het vaste land gebracht tijdens de oorlog. De simpel te bedienen en technisch eenvoudige locomotieven werden in Europa gebruikt voor het rijden van goederentreinen en legertreinen. Na de oorlog toonde de Westlandsche Stoomtramweg Maatschappij interesse voor vijf locomotieven die na de oorlog in Nijmegen stonden opgesteld. Door de lage snelheid van 28 km/u werden de locomotieven uiteindelijk niet bij de WSM in dienst gesteld. Voor de Nederlandsche Tramweg-Maatschappij (NTM) in Friesland was de lage snelheid geen probleem. Vanaf 1946 huurde de NTM de WD 70029, WD 70033, WD 70040, WD 70041 en de WD 70045. Bij de NTM behielden ze hun zwarte oorlogskleur en nummers. De locomotieven werden niet voorzien van tramstoot- en trekwerk. Hierdoor konden de locomotieven niet koppelen met de goederentramwagons van de NTM. Door middel van speciale koppelwagons van de NTM konden de locomotieven wel de tramwagons trekken. Van deze koppelwagons zijn de K9 (uit 1916) en de K16 (uit 1924) bewaard. De NTM vervoerde vooral veel goederenwagons van NS via hun tramnetwerk, met deze wagons konden de locomotieven wel koppelen. De locomotieven werden op het tramnetwerk van de NTM ingezet in Friesland en aangrenzende gebieden. Ze waren vooral te zien op de lijn Steenwijk – Frederiksoord – Noordwolde – Hijkersmilde. |
|||||||||||
Tijdens en kort na de Tweede Wereldoorlog beleefden de (stoom)trams, door de schaarste aan olie en benzine, een korte opleving. De NTM beëindigde in 1947 en 1948 het reizigersvervoer op haar tramlijnen. Een groot deel van de rijtuigen werd overgenomen door de Nederlandsche Spoorwegen en elders in Nederland ingezet. Nadat de NTM het reizigersvervoer op de tramlijnen beëindigde, nam NS in 1948 de exploitatie van het goederenvervoer over. Hiervoor nam NS een deel van de locomotieven en goederenwagons van de NTM over. Het materieel dat NS niet overnam, werd in 1947 en 1948 door de NTM terzijde gesteld. In 1949 nam de NTM de overgebleven spoorlijnen weer over van de NS; het materieel bleef echter wel eigendom van de NS. NS kocht de WD 70029, WD 70033, WD 70040, WD 70041 en de WD 70045 in 1947 van het Engelse leger. Bij NS kregen de locomotieven de nummers 161 t/m 165 en werden ze geschilderd in de donkergroene NS-huisstijl. De overgebleven 162, 164 en de 165 werden in 1957 vervangen door diesellocomotieven van de serie 451 t/m 460. Van die serie is de 451 bij de Museum Buurtspoorweg bewaard gebleven. NS verkocht de 162, 164 en de 165 aan particuliere bedrijven. Na hun NS-loopbaan werden de 162 en de 164 verkocht aan de Nederlandsche Steenkolenmijnen Willem-Sophia. De 162 keeg het nummer D2 en de 164 het nummer D3. Om onder de kolenlaadinstallaties te passen werden de daken van de machinistenhuizen plat gemaakt. Hier bleven ze rijden tot het sluiten van de mijn in 1970. De 162 en 164 verhuisden daarna naar een vuilstort in België. De 164 stond haar onderdelen af aan de 162, waarna de 164 werd gesloopt. Nadat de 162 kapotging werd de 162 als een monument geplaatst en te koop gezet. De totaal oranje gemaakte 162 heeft zo ongeveer 20 jaar in het Belgische Aartselaar gestaan. Eind jaren '80 werd de 162 bij de Belgische aannemer Van den Bossche door spoorwegliefhebbers gevonden. Het was toen echter niet bekend welk nummer de locomotief had. Nadat de aannemer failliet was gegaan, werd de locomotief te koop gezet. De motor van de locomotief, die tevens nog origineel was, was vastgelopen. Begin jaren '90 was het hele bedrijf en de andere locomotieven die te koop stonden verdwenen. Enkel de 162 stond nog als monument ter herinnering aan de Belgische aannemer. Tevens stond de locomotief nog te koop. De vrijwilligers van STIchting tot Behoud van Af te voeren Nederlands Spoorwegmaterieel (STIBANS) waren jaren bezig om de locomotieven te proberen te kopen. In 1996 slaagden vrijwilligers van STIBANS erin de 162 te kopen en terug naar Nederland te halen. Na de koop werd een deel van de oranje en de NS-groene verf verwijderd, en kwam het War Department-nummer 33 tevoorschijn. Dit betekende dat de locomotief de oude 162 bleek te zijn. De locomotief was compleet versleten en de restauratie lijkt een duur project te worden. De NS 162 is de enige locomotief van de NS-serie 161 t/m 165 die is overgebleven. Met veel hulp van Nederlandse partijen en uit Engeland, waar meer locomotieven van het type zijn bewaard, werd gewerkt aan de restauratie. Verschillende onderdelen van de locomotief werden naar Engeland gestuurd, waar men meer ervaring had met de locomotiefserie. In 2003 kocht de Buckinghamshire Railway Centre in Engeland de WD 70034 om te gebruiken als onderdelenleverancier van de 162 van Stichting 162. In 2005 werd de WD 70031 van de Engelse Avon Valley Railway door STIBANS als onderdelenleverancier gekocht. In 2009 ging STIBANS op in het Spoorwegmuseum. De Mat'36 252, 1010 en de Pec 8502 van STIBANS werden opgenomen in de collectie van het Spoorwegmuseum. Het Spoorwegmuseum had geen interesse in de NS 162 en de twee Amerikaanse boxcars USATC 224340 en USATC 220410 van STIBANS. Hierom werd het besluit genomen om voor de NS 162, de twee boxcars, de plukloc WD 70031 en de bagagewagen Stalen D D 6066 de Stichting 162 op te richten. Het stichtingsbestuur was op zoek naar een vaste plek voor het materieel van de stichting. Doordat de NS 162 op de (voormalige) tramlijnen van de NTM heeft gereden, is de Museumstoomtram Hoorn - Medemblik historisch gezien de meest geschikte plek. De SHM heeft een grote hoeveelheid locomotieven, rijtuigen en goederenwagons van de NTM in haar collectie. Met een deel van het materieel heeft de serie NS 160 vroeger ook nog samengereden. Tevens laat de NS 162 in zowel zijn zwarte War Department-kleuren als in NS-groen een mooi beeld zien van de naoorlogse nadagen van het tramnetwerk van de NTM. De SHM had, vanwege de grote historische relevantie, erg veel interesse in de NS 162. Eind 2011 verhuisde de NS 162, in de zwarte War Department-kleuren, naar de SHM in Hoorn. Beide boxcars van de Stichting 162 verhuisde mee vanuit Blerick en werden geplaatst in een grote loods die via de SHM gehuurd kon worden. In 2012 lukte het om de 162, in de kleurstelling van de War Department 70033, weer rijvaardig op de baan te krijgen. De 70033 werd van eind maart tot begin september 2013 tentoongesteld in het Spoorwegmuseum te Utrecht, in het kader van de tentoonstelling 'Sporen naar het Front'. Nadat de restauratie van de 162 was afgerond, werd de plukloc WD 70031 geschonken aan het Oorlogsmuseum in Overloon. Later werd de WD 70031 door het Nationaal Vlechtmuseum in Noordwolde gerestaureerd en kreeg het nummer van de gesloopte NS 164. Op 28 mei 2024 werd de locomotief door het leger in Noordwolde geplaatst. Op 6 juni 2024, de dag waarop het 80 jaar geleden was dat D-Day plaatst vond, werd de gerestaureerde NS 164 voor het Vlechtersmuseum in Noordwolde onthuld. Begin september 2013 verliet de 70033 het Spoorwegmuseum en keerde weer terug naar Hoorn. Op 20 september 2014 reed de locomotief op een vrachtwagen ter herdenking van Operatie Market Garden mee in een grote parade van Veghel naar Groesbeek. Tussen 16 en 21 oktober 2014 reed de WD 70033 mee in de SpoorParade in Amersfoort ter viering van het 175-jarig bestaan van de spoorwegen in Nederland. Op 8 en 9 augustus 2015 stond de WD 70033 bij Wings and Wheels, gehouden op het vliegveld van Ursel in België. Daarna werd de locomotief naar de Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij (ZLSM) overgebracht. Op 22 en 23 augustus werd daar het evenement 'Weekend at War' gehouden, en de oorlogslocomotief WD 70033 past hier perfect bij. Daarna werd de locomotief eind augustus 2015 naar de Museumspoorlijn STAR verhuisd. Daar kreeg de locomotief in september zijn originele donkergroene NS-kleurstelling en het nummer 162 weer terug. Daarna keerde de locomotief weer terug naar Hoorn. Helaas besloten de voorzitters van de Stichting 162 en de SHM dat de NS 162 Hoorn moest verlaten. De 162 kon bij de Museum Buurtspoorweg in Haaksbergen terecht. Bij de MBS past de locomotief ook mooi in de collectie. Bij de MBS rijdt ook de NS 451, een exemplaar van de locomotiefserie die de locomotieven van de NS 160-serie vevingen. Vanaf april 2017 heeft de loc tot eind mei bij de Museum Buurtspoorweg in Haaksbergen gereden. Daarna is de locomotief weer terug naar de STAR gegaan. Op 13 juni 2018 maakte de Stichting 162 bekend dat de Museum Buurtspoorweg per 1 juni voorlopig de nieuwe thuisbasis van de stichting werd. In eerste instantie zou het materieel met een bruikleenovereenkomst beschikbaar worden gesteld aan de MBS. Later zou het materieel definitief overgaan naar de MBS. De NS 162 werd in september 2018 naar de MBS gebracht. In 17 oktober 2018 werd de bovenbouw van de NS-boxcar CHA 22560 vanuit De Weere in Noord-Holland naar Haaksbergen gebracht. De Stichting 162 en de Museum Buurtspoorweg werkten hard om op 5 mei 2020, ter ere van de bevrijding van Nederland 75 jaar geleden, een trein samen te stellen met materieel dat in de oorlog reed. Als eerste werd de gerestaureerde boxcar 220410 van de Stichting 162 op 7 juni 2019 naar Haaksbergen gebracht. De Belgische Stoomtrein Maldegem-Eeklo leende hun USATC warflat 3507721 uit voor het project. Op 16 november 2019 werd de warflat naar Haaksbergen gebracht. Als laatste wagon werd de Amerikaanse ketelwagon USATC 17048 door de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij in bruikleen gegeven. Op 22 november 2019 werd de wagon naar Haaksbergen gebracht. De vrijwilligers van de Stichting 162 en de MBS werkten hard om de ketelwagon en de warflat te restaureren en te schilderen in de kleuren zoals ze tijdens de oorlog hebben gereden. De diesellocomotief WD 70033 (NS 162), die eigendom is van de Stichting 162, werd in 2020 weer teruggeschilderd in zijn zwarte oorlogskleur. De drie goederenwagons waren op tijd klaar, er werd nog gewerkt aan de WD 70033. Helaas gooide corona roet in het eten, waardoor de festiviteiten in 2020 niet door konden gaan. Hetzelfde jaar besloten de voorzitters van de Stichting 162 en MBS dat de 70033 niet definitief opgenomen zal worden in de collectie van de MBS. Op 28 september 2021 werd de NS 162 naar het Nederlands Transport Museum gebracht. Daar werd de locomotief in zijn zwarte oorlogskleuren tentoongesteld. Op 6 maart 2023 sloot het Nederlands Transport Museum, omdat het pand waar het in zat in Nieuw-Vennep gesloopt moest worden voor woningbouw. Het museum is lang op zoek geweest naar een nieuwe locatie. Helaas lukte het niet en op 21 februari 2025 kwam het nieuws naar buiten dat het Nederlands Transport Museum ophoudt te bestaan. Het NTM zat vanaf 2017 in het pand in Nieuw-Vennep; ze huurde het pand via een anti-kraak-constructie. Een groot deel van de collectie werd via onlineveilingen verkocht. De WD 70033 en de Amerikaanse boxcars NS CHA 22560 en USATC 2200055 keerden weer terug bij de Stichting 162. De vijf TEE-rijtuigen en andere belangrijke collectiestukken werden niet via een veiling verkocht. Voor deze historische objecten werden nieuwe eigenaren gevonden. De NS 162 kon weer bij de Museumspoorlijn STAR terecht, waar de locomotief op 14 juni 2025 naartoe werd gebracht. Ook de USATC boxcar 2200055 werd overgebracht naar Stadskanaal. |
|||||||||||
De War Department 70033, van Stichting 162, en de Sik 204 rijden met een goederentrein tussen Stadskanaal en Pekelderweg,
waar een omloopspoor ligt. Over ongeveer 500 meter hebben beide locomotieven hun bestemming bereikt. Stadskanaal onder Stoom 2025 bij de Museumspoorlijn STAR, 20 september 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
Een zij-aanzicht van beide locomotieven. Beide locomotiefseries hebben jaren gereden op de tramlijnen van de NTM in het noorden. 20 september 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De WD 70033 heeft in Pekelderweg om de trein heen gerangeerd en is zojuist vertrokken terug naar Stadskanaal. 20 september 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
Een close-up van de 70033. 20 september 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De War Department 70033 van Stichting 162 rijdt met de NS GTO 69008 en de GTO 69486 tussen Stadskanaal en Pekelderweg. In Pekelderweg liep de 70033 weer om beide wagons heen om terug te rijden naar Stadskanaal. 20 september 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De 70033 op de terugweg met beide wagons richting Stadskanaal. 20 september 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De War Department 70033 komt met de NS Sik 204 en een goederentrein uit Pekelderweg Stadskanaal binnen rijden. De foto laat een mooie line-up zien van vier verschillende locomotieftypes. Van links naar rechts: de WD 70033 / NS 162, de HappyTrain 111001 (voormalige NS 709), de NS Sik 203 en de SMMR 2225. 21 september 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De NS 7853 en de WD 70033, beide locomotieftypes die tijdens de wederopbouw in Nederland reden, naast elkaar in Stadskanaal. De 7853 is een reconstructie van de NS-locomotieven 7851 en 7852, die tussen 1945 en 1948 voor NS in Rotterdam rangeerde. De WD 70033 reed, samen met vier soortgenoten, na de oorlog tot in 1947 in de zwarte War Department-kleur voor de Nederlandsche Tramweg-Maatschappij in het noorden van Nederland. Vanaf 1947 reden de vijf locomotieven 10 jaar voor Nederlandsche Spoorwegen. NS schilderde de locomotieven donkergroen en gaf ze nieuwe nummers. De WD 70033 werd de NS 162. 21 september 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
Een voor-aanzicht van de WD 70033. 21 september 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De WD 70033 is zojuist met de NS GTO 69008 en de GTO 69486 aangekomen vanuit Pekelderweg in Stadskanaal. De locomotief rangeert de goederenwagons naar de andere goederenwagons op een van de opstelsporen. 21 september 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De WD 70033 staat tegen de goederentrein te wachten tot de 52 8060 met de reizigerstrein uit Nieuw-Buinen is teruggekomen. 21 september 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De WD 70033, van Stichting 162, rijdt met drie rijtuigen over een bruggetje ter hoogte van de Drouwenerstraat in Stadskanaal onderweg naar Nieuw-Buinen. 21 september 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De trein bij terugkomst uit Nieuw-Buinen naar station Stadskanaal. 21 september 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
War Department 70033 (NS 162) en vuurloze stoomlocomotief 6326 staan in Stadskanaal langs het perron. Dag van de bijzondere Spoorvoertuigen bij de STAR, 27 juli 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
Tijdens het evenement 'Stadskanaal onder Stoom' reed de 162 van de gelijknamige stichting Stadskanaal binnen met drie rijtuigen. 16 september 2017. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De 162 is los gekoppeld van de rijtuigen en rangeert naar de goederenwagons die op het naast gelegen spoor staan. |
|||||||||||
De fabrieksplaat van de NS 162. |
|||||||||||
De 162 vertrekt met een goederentrein van station Stadskanaal richting Veendam. |
|||||||||||
Later op de dag kwam de 162 met de goederentrein weer terug station Stadskanaal binnen gereden. |
|||||||||||
De NS 162 in de werkplaats van SHM in Hoorn. 24 oktober 2015. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De War Department 33 tijdens een speciaal weekend over de 70 jarige bevrijding van de stichting SHM. © Han Groen |
|||||||||||
War Department 33 tijdens de SpoorParade in Amersfoort ter gelegenheid van de viering
van 175 Jaar Spoor in Nederland. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
War Department 33 passeert stoomloc 657 tijdens de SpoorParade. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
War Department 33 tijdens de SpoorParade. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
War Department 33 tijdens de SpoorParade. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||