![]() |
|||||||||||
Plan D RD7659 (gebouwd in 1951)
|
|||||||||||
Info over dit rijtuig: |
|||||||||||
Na de Tweede Wereldoorlog herstelde de Nederlandse economie snel. Hierdoor kon Nederland, deels met het Amerikaanse Marshallplan, in de wederopbouw veel nieuw spoorwegmaterieel aanschaffen. Doordat de treinen en de infrastructuur zeer ernstig waren beschadigd, werd besloten om tijdens het herstel grote stappen te maken in het moderniseren van het spoorwegnet. Grote delen van het spoor werden geëlektrificeerd en het materieelpark werd flink gemoderniseerd met de komst van veel nieuw materieel. Met de enorme modernisering wilde de Nederlandsche Spoorwegen in de jaren '50 stoomlocomotieven en houten rijtuigen buitendienst stellen. Een stoomlocomotief moet uren van tevoren al worden opgestookt voordat de machine kan worden ingezet. Naast kolen en water kost dit ook veel loon voor het personeel; op stoomlocomotieven moet namelijk ook een stoker aanwezig zijn. Houten rijtuigen zijn bij aanrijdingen onveiliger, omdat het hout veel minder sterk is, waardoor de rijtuigen volledig kunnen versplinteren. Tevens wilde NS het, meestal slecht presterende, materieel dat na de oorlog uit legerdumps en elders uit Europa werd gekocht of gehuurd snel vervangen. In de jaren na de oorlog bestelde NS, tot en met 1958, 173 dieselrangeerlocomotieven (de series 200, 450, 500, 600 en 700), 286 diesellocomotieven voor op de hoofdbaan (de series 2200, 2400 en 2600, de 2600'en werden in 1958 al aan de kant gezet), 100 elektrische locomotieven (de series 1100, 1200 en 1300), 311 rijtuigen (de series Plan D, Plan E, Plan K en Plan N), 48 postrijtuigen (de series Pec, Plan C, Plan E en Plan L), twee fietsrijtuigen (Dec-rijtuigen, de rijtuigen werden na één jaar omgebouwd naar Pec-postrijtuigen), 297 elektrische treinstellen (de series Mat'46, Mat'54 en Mat'57), 81 dieseltreinstellen (de series Plan X en TEE DE4) en meer dan tien duizend nieuwe goederenwagons. Door de snelle modernisering van de spoorwegen was Nederland een van de eerste landen in Europa waar stoomlocomotieven en houten rijtuigen niet meer op het hoofdnet werden gebruikt. Als eerste reed NS op 31 augustus 1955 haar laatste stoom- en tevens reizigerstram, getrokken door locomotief NS 7742 'Bello'. Een jaar later nam NS op 16 juni 1956 afscheid van de laatste houten rijtuigen. Op 7 januari 1958 reed NS voor het laatst een goederen- of reizigerstrein met een stoomlocomotief. De NS 3737 reed zijn laatste rit naar het Spoorwegmuseum in Utrecht. De NS 6305 en 6317 bleven als enige twee stoomlocomotieven langer in dienst bij NS en werden gebruikt als walslocomotieven, voor het inwalsen van nieuw spoor. De 6317 werd in 1959 opgenomen in de collectie van het Spoorwegmuseum. De 6305 bleef zelfs tot en met januari 1962 in dienst, hoewel de locomotief de laatste jaren niet meer onder stoom werd gebracht. Hiermee was de locomotief de laatste stoomlocomotief van de Nederlandsche Spoorwegen. Op de grensbaanvakken met Duitsland waren echter tot in de jaren '70 nog Duitse stoomlocomotieven te zien. Bij Nederlandse industrieën rangeerden stoomlocomotieven nog veel langer door. In 1975 werden de LV 13 en LV 14 (de oude NS 8811 en 8826) als laatste stoomlocomotieven in commerciële dienst in Nederland terzijde gesteld. Tijdens de wederopbouw bestelde NS tussen 1948 en 1950 honderd 95 elektrische locomotieven, zeventig rijtuigen en tien post-rijtuigen. NS wilde voor al haar nieuwe elektrische locomotieven en rijtuigen een nieuwe kleur. Deze kleur werd gekozen toen NS-directeur F.Q. den Hollander en zijn vrouw, mevrouw Den Hollander, in 1949 de Alsthom-fabriek bezochten, waar op dat moment de serie 1100 werd gebouwd. De Franse ontwerper Paul Arzens liet een aantal kleuren zien die het nieuwe materieel zou kunnen krijgen. Mevrouw Den Hollander zou hebben gekozen voor turquoise; ze wilde vrolijke kleuren en de kleur paste bij haar Wedgwood-servies. De nieuwgebouwde locomotieven van de series 1100, 1200 en 1300, de Plan C-postrijtuigen en de Plan D-rijtuigen kregen de nieuwe frisse huisstijl. Daarnaast kregen enkele vooroorlogse Stalen D-bagagerijtuigen en postrijtuigen uit de serie Pd 7011 - 7021 de turquoise kleur. De locomotieven en rijtuigen werden geheel turquoise geschilderd. Het materieel kreeg over het midden een horizontale donkerblauwe band en de draaistellen werden donkergrijs geschilderd. De locomotieven kregen rode bufferbalken en turquoise buffers. Het dak en de schortplaten van de rijtuigen werden lichtgrijs geschilderd. De buffers, de opstaptreden en de vouwbalgramen van de rijtuigen werden donkerblauw geschilderd. Aan de onderkant van de rijtuigbak kregen de rijtuigen een tweede donkerblauwe horizontale streep. Het turquoise materieel werd ingezet voor de nationale en internationale sneltreinen. De locomotieven werden daarnaast ook ingezet in de goederendienst. Al snel bleek de lichte turquoise kleur erg gevoelig voor viezigheid en bleek de lichte kleur niet bestand tegen de wasmiddelen die nodig waren om het materieel schoon te houden. Het lichte turquoise werd door de viezigheid die afkomstig was van de stoom van de nog rijdende stoomlocomotieven en door het koolstof dat van de stroomafnemers kwam, snel vies. Om remblokstof van de ramen te verwijderen, was een wasmiddel nodig waartegen de lichte kleur niet bestand was. Hierdoor verkleurde het turquoise snel. In 1952 en 1953 werden de 1215 t/m 1225 niet meer in het turquoise geleverd, maar werden de locomotieven bruin geschilderd. In 1954 werd besloten om het turquoise te vervangen door het donkere Berlijns blauw. De bruine 1200'en en de olijfgroene 1000'en en Stalen D-bagagerijtuigen werden ook Berlijns blauw geschilderd. |
|||||||||||
De Nederlandsche Spoorwegen plaatsten in 1950 bij de fabrikanten Beijnes en Werkspoor een bestelling voor zeventig internationale rijtuigen. Doordat NS het materieel snel geleverd wilde hebben, werd ervoor gekozen om de gestroomlijnde Bolkoprijtuigen uit de jaren '30 als basis te gebruiken. Van deze serie is de ABC7301, tevens het eerste gestroomlijnde rijtuig van NS, bewaard gebleven bij de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij. De serie Plan D-rijtuigen bestond uit twintig eerste- en tweedeklasrijtuigen (aanduiding AB), veertig derdeklasrijtuigen (aanduiding C) en tien rijtuigen met een bagage- en restauratieafdeling (aanduiding RD). Bij deze serie rijtuigen is het voor het eerst dat NS rijtuigen met een restauratievoorziening bestelde. Eerder huurde NS voor haar internationale treindiensten restauratierijtuigen van Mitropa of Wagons-Lits. NS koos ervoor om rijtuigen met een bagage- en restauratieafdeling te bestellen in plaats van aparte bagagewagens en restauratierijtuigen. Aparte bagagewagens en restauratierijtuigen zouden te veel capaciteit hebben. In de Plan D-rijtuigen werden een aantal nieuwe technieken toegepast, zoals nieuwe verlichting. In het rijtuig werd gebruikgemaakt van TL-lampen. De sluitseinen van de rijtuigen waren tevens elektrisch verlicht en de treeplanken werden ook verlicht zodra de deuren werden geopend. De koersborden van de rijtuigen werden ook verlicht, zodat deze in het donker leesbaar waren. De rijtuigen waren geschikt voor een maximumsnelheid van 140 km/u. De Plan D-rijtuigen hadden toestemming om in een groot deel van Europa dienst te kunnen doen. De nieuwe turquoise rijtuigen werden in 1950 en 1951 gebouwd. De Plan D-rijtuigen AB7709 en Plan D RD7659 van het Spoorwegmuseum zijn beide prachtig gerestaureerd in hun afleveringsstaat. De bagage- en restauratierijtuigen beschikten over een bar en een keuken. Het rijtuig bood plaats aan vijftien reizigers. Daarnaast beschikten de RD-rijtuigen over een conducteursruimte, een nooit gebruikte telefooncel en een ruimte voor een informatrice, die eveneens nooit is gebruikt. De AB-rijtuigen beschikten over twaalf zitplaatsen in de eerste klasse en 36 zitplaatsen in de tweede klasse. De derdeklasrijtuigen hadden 72 zitplaatsen. De eerste klasse had rode bekleding, de tweede klasse had grijze bekleding, de derde klasse had bruine bekleding en het restauratiegedeelte had turquoise bekleding. In 1954 werd de capaciteit van de restauratieruimtes vergroot van vijftien naar 23 zitplaatsen. Hiervoor werden de bar en de ruimte voor een informatrice opgeofferd. In hetzelfde jaar werd begonnen met het vervangen van de turquoise huisstijl door het donkere Berlijns blauw. De Plan D-rijtuigen werden binnen Nederland ingezet voor de lange sneltreindiensten vanuit de Randstad naar de uithoeken van het land. In de buitenlandse diensten reden de rijtuigen naar Denemarken, Frankrijk, Luxemburg, Oostenrijk en Zwitserland. Halverwege de jaren '50 bestelde NS nieuwe rijtuigen van de types Plan E en Plan L. De series bestonden uit 23 postrijtuigen, 46 tweedeklasrijtuigen, 114 derdeklasrijtuigen en 26 derdeklasrestauratierijtuigen. De in totaal 209 rijtuigen werden in de binnenlandse sneltreindiensten ingezet. Hierdoor werden de Plan D's vrijwel geheel verdreven naar de internationale diensten. In 1956 verviel in Nederland de derde klas. De Plan D-eersteklas- en tweedeklasrijtuigen werden omgebouwd tot enkel eersteklasrijtuigen (aanduiding A). De derdeklasrijtuigen werden tweedeklasrijtuigen (aanduiding B). In de jaren '60 werden acht eersteklasrijtuigen omgebouwd tot tweedeklasrijtuigen. Tussen 1974 en 1978 stelde NS de gehele serie Plan D-rijtuigen, op acht rijtuigen voor de Beneluxdienst na, buiten dienst. Op de internationale diensten werden de rijtuigen vervangen door rijtuigen van buitenlandse nationale spoorwegmaatschappijen. Eind jaren '60 waren de reizigersaantallen van de Beneluxdienst tussen Amsterdam en Brussel zo toegenomen dat de twaalf tweedelige Mat'57-treinstellen niet meer genoeg waren. De Nederlandse Spoorwegen en NMBS besloten om het materieelpark dat op de Beneluxdienst reed tussen Amsterdam en Brussel uit te breiden. Om de twaalf tweedelige Mat'57, waarvan de NMBS 220.902 bewaard is, te ondersteunen werden trek-duwstammen samengesteld met Belgisch en Nederlands materieel. De NMBS bouwde in 1974 acht locomotieven van de serie HLE 25 om, om ook in Nederland dienst te kunnen doen. Deze omgebouwde locomotieven kregen de nummers 2551 t/m 2558 en werden aangeduid als de HLE 25.5. NS liet in 1974 acht Plan D-rijtuigen die een bagage- en restauratieafdeling hadden (aanduiding RD) ombouwen tot stuurstandrijtuigen (aanduiding WRDk) en liet twee Plan L-postrijtuigen gereedmaken voor de Beneluxdienst. Van de omgebouwde Plan D-rijtuigen is stuurstandrijtuig WRDs 87-38 107 bewaard. Er werden door de NS en NMBS acht stammen samengesteld: bestaande uit een Plan D-stuurstandrijtuig, daartussen vijf rijtuigen (bestaande uit Belgische I4-rijtuigen en Nederlandse Plan W-rijtuigen), bij een enkele stam een Plan L-postrijtuig en een locomotief van de serie HLE 25.5. De nieuwe acht stammen werden vanaf 1974 naast de twaalf Mat'57-treinstellen ingezet op de Beneluxverbinding. Eind jaren '70 ging de Nederlandse Spoorwegen op zoek naar een nieuw type intercityrijtuigen om de oudere types rijtuigen te vervangen. Uiteindelijk werd besloten om zelf rijtuigen te ontwikkelen die gebaseerd zijn op de middenbakken van de nieuwe ICM-treinstellen. In de jaren '80 bouwde fabrikant Talbot in Aken (D) 317 ICR-rijtuigen (ICR staat voor InterCity Rijtuig). Van de 317 rijtuigen werden 59 rijtuigen speciaal gebouwd voor de Beneluxdienst. Van de 59 rijtuigen werden elf stuurstandrijtuigen geleverd. Voor het nieuwe materieel op de Beneluxdienst liet de NMBS twaalf locomotieven bouwen van de serie HLE 11. De locomotieven kregen de nummers 1181 t/m 1192, waarvan de 1187 bewaard is. De rijtuigen en de locomotieven werden voorzien van de gele NS-kleur en NMBS-bordeauxrood. Al snel werden acht ICR-buurland-rijtuigen overgeschilderd in de geel-bordeauxrode Beneluxdienst-huisstijl om op die verbinding dienst te doen. Op de Beneluxdienst naar Brussel vervingen de nieuwe NMBS HLE 11-locomotieven en NS ICR-rijtuigen in 1986 en 1987 de Mat'57-treinstellen en de oudere trek-duwstammen die op de verbinding reden. Nadat de Plan D-stuurstandrijtuigen in 1987 waren vervangen door de nieuwe ICR-rijtuigen, begon Plan D WRDs 87-38 107 aan zijn derde leven bij NS. Het rijtuig werd in 1987 in de hoofdwerkplaats in Tilburg als enige rijtuig van de serie omgebouwd tot meetrijtuig. Van binnen werd het rijtuig geheel verbouwd. Aan de buitenkant werd het rijtuig geheel geel geschilderd en kreeg het grote NS-logo's op de zijkanten. Na de ombouw kreeg het rijtuig het UIC-nummer 80 84 978 1 805-0. Het meetrijtuig werd gebruikt voor de toelatingsritten van de nieuwe diesellocomotieven van de serie 6400 van NS. Daarnaast werden ook andere meetritten met het rijtuig gereden. Het rijtuig was tot in 1995 in gebruik bij NS. Nadat de laatste diesellocomotief, de 6520, was toegelaten, had NS geen werk meer voor het oude Plan D-rijtuig. Het unieke Benelux-stuurstandrijtuig werd opgenomen in de collectie van de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij. In 1978 kocht de Stoom Stichting Nederland zeven Plan D-rijtuigen van NS. De rijtuigen hadden vroeger de nummers AB7704, AB7709, AB7711, AB7718, C7826, C7837 en RD7659. Met deze stam rijtuigen wilde de SSN een historische sneltreinstam van NS weer restaureren. De rijtuigen zouden over de hoofdbaan worden getrokken door de Duitse stoomlocomotieven van de stichting. Doordat de rijtuigen geen centrale deurvergrendeling hadden, werden de Plan D-rijtuigen niet meer toegelaten op het hoofdspoor. De SSN besloot om zes Plan D-rijtuigen in 1981 weer te verkopen aan NS; alleen de RD7659 bleef bij de stichting. Voor de Plan D-rijtuigen kreeg de SSN van NS zes Plan K-rijtuigen, die wel waren voorzien van centrale deurvergrendeling. De Plan K-rijtuigen hadden vroeger de nummers AB7355, AB7358, AB7361, AB7363, AB7372 en AB7376. Al een jaar later keerden de zes Plan K-rijtuigen vanwege materieeltekort weer terug naar NS. Nadat de Plan D-rijtuigen terug bij NS waren, werd de Plan D AB7709 opgenomen in de collectie van het Spoorwegmuseum. De andere vijf rijtuigen verkocht NS aan een sloper. Van de sloper kon de SSN alleen rijtuig AB7704 terugkopen. Dit rijtuig verkocht de SSN uiteindelijk aan Dordt in Stoom, hen verkochten het rijtuig later door aan de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij. Als laatste Plan D van de SSN werd de RD7659 in 1999 overgedragen aan het Spoorwegmuseum. Van de Plan K-rijtuigen die de SSN kort in haar bezit had, is de AB7355 als enige later weer bij een museumstichting terechtgekomen. In 2017 liet de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij de AB7355 alsnog slopen. Nadat de Plan D RD7659 aan de collectie van het Spoorwegmuseum was toegevoegd, stond het rijtuig jarenlang opgeborgen. Voor de tentoonstelling Tosi's Truffels Treinen in 2020 werd het restauratierijtuig volledig gerestaureerd. Tijdens de restauratie van het rijtuig is het interieur weer volledig teruggebracht naar de staat waarin Beijnes het rijtuig in 1951 aan NS leverde. De restauratie werd mogelijk gemaakt door de BankGiro Loterij, de Stichting Goede Doelen Nh1816 en de Vrienden van het Spoorwegmuseum. De NS RD7659 heeft vanwege haar cultuurhistorische waarde de hoogste A-status toegekend gekregen binnen het Nationaal Register Mobiel Erfgoed. |
|||||||||||
De Turquoise NS 1201 wordt gekoppeld met de Plan D RD 7659. Grote rangeerklus in het Spoorwegmuseum, 13 januari 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
![]() |
|||||||||||
De Plan D RD 7659 wordt weg gerangeerd. 13 januari 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De turquoise Plan D RD 7659 en de NS 1201 staan bij elkaar in de avond in het museum. 13 januari 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
![]() |
|||||||||||
De RD 7659 staat in het Spoorwegmuseum in Utrecht tentoongesteld. 20 mei 2023. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
![]() |
|||||||||||
De WR 4249 en de RD 7659 staan naast elkaar tentoongesteld in het Spoorwegmuseum in Utrecht. 20 mei 2023. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
![]() |
|||||||||||
De Plan D RD 7659 uit 1951 staat tentoongesteld. Open Trein Festijn, 26 mei 2022. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
![]() |
|||||||||||
Detailfoto's van de Plan D RD 7659. 26 mei 2022. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
![]() |
![]() |
||||||||||
![]() |
|||||||||||
![]() |
|||||||||||
![]() |
![]() |
||||||||||
![]() |
|||||||||||
![]() |
|||||||||||
![]() |
|||||||||||
![]() |
|||||||||||
![]() |
|||||||||||
![]() |
![]() |
||||||||||
![]() |
![]() |
||||||||||
![]() |
|||||||||||
De RD 7659 werd tentoongesteld tijdens de tentoonstelling 'Tosti's Truffels Treinen' in het Spoorwegmuseum. 19 juni 2020. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
Het interieur van de RD 7659. 19 juni 2020. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||