![]() |
|||||||||||
MBS 40: SS C 1340 / NS C1040 (uit 1906) |
|||||||||||
Info over de locomotief:
|
|||||||||||
Aan het begin van de 20e eeuw bestelde de Staatsspoorwegen (SS) 68 rijtuigen. De rijtuigen behoren tot de grootste serie derde klasse lokaalspoorrijtuigen die ooit in Nederland heeft gereden. De rijtuigen werden gebouwd door het Duitse Waggonfabrik AG vormals P. Herbrand & Comp. te Köln-Ehrenfeld, het Duitse Van der Zypen & Charlier in Köln-Deutz, door Werkspoor en de werkplaats in Zwolle. Tussen 1905 en 1914 werden de 68 rijtuigen gebouwd. De rijtuigen waren bijna 14 meter lang en boden 56 zitplaatsen. Ondanks dat de rijtuigen bijna 14 meter lang waren hadden ze slechts twee assen, in plaats van vier wat voor zo'n lang rijtuig gebruikelijker is. De rijtuigen kregen de nummers C 1301 t/m C 1368. De C 1340 werd in 1906 gebouwd door het Duitse Waggonfabrik AG vormals P. Herbrand & Comp.. De Staatsspoorwegen zette de rijtuigen in op lokaalspoorlijnen en in de stoptreindienst op het hoofdnet. De Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM) en de Staatsspoorwegen (SS) waren bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog (1914 - 1918) door eerdere fusies en het overnemen van de exploitatie van andere spoorbedrijven de grootste spoorvervoerders in Nederland. De bedrijven concurreerden hevig met elkaar, maar vanwege de oorlogsdreiging werden beide spoorbedrijven tijdens de oorlog onder militair gezag geplaatst. Vanwege de tekorten door de oorlog richten de HSM en SS per 1 januari 1917 een nieuw samenwerkingsverband op: de Nederlandsche Spoorwegen (NS). Onder het nieuwe samenwerkingsverband werkten de bedrijven nog beter samen. In 1921 werd al het spoorwegmaterieel omgenummerd naar nieuwe nummerschema's van de NS. Vanaf eind jaren '20 begon NS met het invoeren van haar eigen huisstijl op het materieel om zo de verschillende huisstijlen te vervangen. Er werd gekozen om alle treinen donkergroen te schilderen. NS koos voor een donkere kleur, zodat de treinen minder vies werden. Na de oorlog kregen de treinen en trams hevige concurrentie van bussen, personenauto's, fietsen en vrachtwagens. Andere kleinere, nog bestaande spoorbedrijven lieten vanwege de verliezen hun exploitatie overnemen door de NS. Per 1 januari 1938 werden alle vervoerders waarvan NS de exploitatie verzorgde geheel gefuseerd en was NS nog het enige spoorbedrijf dat op het hoofdspoor reed. Op de tram- en lokaallijnen reden nog wel andere bedrijven. In 1921 wordt de gehele serie rijtuigen omgenummerd naar de NS C1001 t/m C1068. De SS C 1340 kreeg het nummer NS C1040. Onder NS werden de rijtuigen ook ingezet op de voormalige HSM-spoorlijnen, waardoor de rijtuigen ook in de Achterhoek en Twente kwamen. Nadat het Nederlandse vasteland op 5 mei 1945, en de Waddeneilanden op 11 juni, door de geallieerden waren bevrijd van de Duitsers begon de wederopbouw. Tijdens de oorlog waren vele huizen vernietigd, waardoor grote tekorten ontstonden. Door de babyboom en Indische Nederlanders die na de Indonesische onafhankelijkheid naar Nederland kwamen, waren ook veel meer woningen nodig dan voor de oorlog. Het duurde tot ver in de jaren '60 om de grootste woningtekorten op te lossen. Door oorlogsschade was een groot deel van het materieel van de Nederlandsche Spoorwegen en andere spoorbedrijven niet meer in te zetten. De NS bestelde in de jaren na de oorlog erg veel materieel om haar materieelpark weer aan te sterken en de spoorwegen te moderniseren. NS wilde haar houten rijtuigen vervangen door stalen rijtuigen en op 16 juni 1956 reed de laatste NS-trein met houten rijtuigen. Houten rijtuigen zijn bij aanrijdingen onveiliger, omdat het hout veel minder sterk is, waardoor de rijtuigen volledig kunnen versplinteren. Tijdens de woningnood mocht het personeel van NS oude houten rijtuigen en goederenwagons overnemen voor eigen gebruik. Naast de NS verkochten ook andere spoorbedrijven hun oude rijtuigen en goederenwagons. Velen kozen ervoor om de rijtuigen om te bouwen tot woningen. Een aantal rijtuigen doet zelfs tot de dag van vandaag nog steeds dienst als woningen. In Zuid-Holland hebben wij in november 2025 een rijtuig gefotografeerd dat nog steeds dienstdoet als woning. De Stoomtrein Goes - Borsele heeft NS-rijtuig C7032 teruggebracht in de staat zoals het rijtuig bijna een halve eeuw als woning heeft gediend. De Nederlandse Spoorwegen hebben altijd, en doen dat nu nog steeds, vrijwel al hun terzijde gestelde materieel laten slopen waardoor er relatief weinig voor spoorwegmusea bewaard is gebleven. Doordat tijdens de wederopbouw vele rijtuigen en goederenwagons buiten de spoorwegen een tweede leven hebben gevonden, zijn tientallen van deze rijtuigen en goederenwagons bewaard gebleven. Spoorwegmusea hebben deze treinen teruggevonden en hebben ze kunnen restaureren zoals ze vroeger bij de spoorwegen dienst hebben gedaan. Hierdoor zijn er bijzondere rijtuigen en goederenwagons bewaard gebleven die anders waren gesloopt. Vele van deze bewaarde treinen hebben later vanwege hun historische waarde de hoogste A-status toegekend gekregen binnen het Nationaal Register Railerfgoed. De rijtuigen NS BC423, NS BC425, NS BC455, NS C1040, NS C1137, NS B1605, NS C7032, NTM C205, SBM AB24 en Z.V.T.M. AB8 werden na de oorlog als woningen gebruikt en zijn hierdoor bewaard gebleven. Het rijtuig RTM AB334 heeft ook als woning gediend, maar werd daarvoor eerst nog als douanekantoor gebruikt. Het rijtuig ZE AB6 en een eerste klas rijtuig van de ZNSM werden als tuinhuisjes gebruikt. De goederenwagons EDS 85, N.H.T.M. 21, NTM E67, NTM E128, NTM E134, NTM F63, O.G. E102, NS 1524, USATC 224340, USATC 220410 en NS-rijtuig AB7216 werden als schuren of opslagruimtes gebruikt en zijn daardoor niet gesloopt. De goederenwagons NS CHD 8681 en NTM conducteurswagen P1 werden als stal voor dieren gebruikt. De NTM post-bagagewagen D6 heeft een tweede leven gekregen als kantoor. De rijtuigen NS B1813 en NS C1820 werden respectievelijk als eet- en verblijfsruimte en als slaapzaal gebruikt bij een vakantieverblijf. Het rijtuig NS C6478 werd op een kinderspeelplaats neergezet en is hiermee bewaard gebleven. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de NS C1040 door de Duitsers afgevoerd naar het oosten. Na de oorlog werd het rijtuig in Wabern teruggevonden. Het rijtuig werd in 1947 weer overgedragen aan NS, maar was zo beschadigd dat het niet meer in dienst werd genomen. In 1948 kreeg de NS C1040 een tweede leven als noodwoning voor personeel. Het rijtuig werd in Bosch en Duin langs de voormalige spoorlijn Bilthoven - Zeist geplaatst. Hier stonden nog vier andere rijtuigen die als noodwoningen dienden. De Hofpleintrein ZHESM BC1 stond hier ook tot aan 2015. Helaas was het rijtuig te slecht om te restaureren en het werd gesloopt. Van die serie zijn gelukkig de ZHESM 6 en de ZHESM 61 bewaard. De C1040 is door de jaren heen flink verbouwd, waardoor het niet meer terug te herkennen was als rijtuig. De C1040 had een uitbouw aan de voor- en achterzijde gekregen, de raampartijen waren aangepast, de gevel was betimmerd en het rijtuig had een pannendak gekregen. De eerste bewoners woonden tot 2014 in het rijtuig. Daarna werd de C1040 een weekendverblijf van een familie. In juni 2020 werd besloten om het rijtuig te verkopen. Een nieuwe eigenaar zou de woning willen slopen; de Museum Buurtspoorweg besloot om het rijtuig over te nemen. Om de rijtuigbak over te kunnen nemen moest eerst de gehele woning, alles om het rijtuig heen, worden gesloopt. Een deel van het wooninterieur werd door de MBS in haar collectie opgenomen. De MBS heeft het doel om de C1040 tentoon te stellen in de staat als noodwoning. Eind mei 2022 werd de woning gesloopt, hiermee kon de MBS de rijtuigbak veiligstellen. Intern kreeg het rijtuig het nummer 40 bij de MBS. De SS C 1340 / NS C1040 werd op 4 juni 2022 naar de loods in Boekelo gebracht waar het nu staat opgesteld. De NS C1040 heeft vanwege haar cultuurhistorische waarde de hoogste A-status toegekend gekregen binnen het Nationaal Register Railerfgoed. |
|||||||||||
De SS C 1340 / NS C1040 in de loods in Boekelo. Najaarsstoomdagen 2025, 18 oktober 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De oude SS C1340 / NS C1040 van de MBS staat in Boekelo opgesteld. Najaarsstoomdagen 2023, 14 oktober 2023. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De achterkant van het rijtuig. 14 oktober 2023. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De oude SS C1340 / NS C1040 van de MBS staat in Boekelo opgesteld. 30 augustus 2022. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||