Stoomtramweg-Maatschappij Oostelijk-Groningen E102 (uit 1930)
Info over de wagon:

In 1930 werd de goederenwagon E102 door La Brugeoise in België gebouwd voor de Stoomtramweg-Maatschappij Oostelijk-Groningen (O.G.). De goederenwagon kon zowel kunstmest als vee vervoeren. De O.G. zette de wagon in op de lijn Delfzijl - Ter Apel. In Ter Apel werd de wagon door een andere vervoerder meegenomen en reed de E102 verder naar Zwolle.

Voor de ventilatie werd de wagon voorzien van ramen. In de jaren '30 ging het vanwege de concurrentie met het wegverkeer erg slecht met de lokaalspoorlijnen en interlokale tramlijnen in Nederland. Na de Eerste Wereldoorlog reden de eerste bussen in Nederland, die fel concurreerden met de trams. Naast bussen waren personenauto's, fietsen en vrachtwagens in opkomst en wonnen ze steeds meer terrein van het spoor. Trambedrijven waren sinds de Eerste Wereldoorlog bezig om stoomlocomotieven te vervangen door goedkopere benzine-, diesel- of elektrische trams om beter te kunnen concurreren. In de jaren '30 stapten veel trambedrijven over op nieuwe bussen of gingen ze failliet. Doordat veel bedrijven het financieel niet meer redden, besloten ze samen te voegen tot grotere bedrijven. In de jaren '30 sloten door heel Nederland veel lokaalspoorlijnen en interlokale tramlijnen. Tijdens en kort na de Tweede Wereldoorlog beleefden de (stoom)trams, door de schaarste aan olie en benzine, een korte opleving. De tramlijnen sloten echter na de oorlog voor het reizigersvervoer. Een deel van de tramlijnen (met een spoorbreedte van 1435 mm 'normaalspoor') werd door de Nederlandsche Spoorwegen overgenomen. De NS reed tot in de jaren '60 en '70 met goederenvervoer over de spoorlijnen. Later werden deze lijnen toch gesloten door de concurrentie met de vrachtwagen of het wegvallen van het vervoer.

De Nederlandse Spoorwegen (en andere spoorbedrijven) hebben altijd, en doen dat nog steeds, vrijwel al hun terzijde gestelde materieel laten slopen waardoor er relatief weinig voor spoorwegmusea bewaard is gebleven. Doordat tijdens de wederopbouw vele rijtuigen en goederenwagons buiten de spoorwegen een tweede leven hebben gevonden, zijn tientallen van deze rijtuigen en goederenwagons bewaard gebleven. Spoorwegmusea hebben een groot aantal van deze rijtuigen en goederenwagons teruggevonden en hebben ze gerestaureerd in de staat waarin zij vroeger bij de spoorwegen dienst hebben gedaan. Hierdoor zijn veel bijzondere rijtuigen en goederenwagons bewaard gebleven die anders waren gesloopt. Vele van deze bewaarde rijtuigen en goederenwagons hebben later vanwege hun historische waarde de hoogste A-status toegekend gekregen binnen het Nationaal Register Mobiel Erfgoed. De rijtuigen NS BC423, NS BC425, NS BC455, NS C1040, NS C1137, NS B1605, NS C7032, NTM C205, RTM AB334, SBM AB24 en Z.V.T.M. AB8 werden na de oorlog als woningen gebruikt en zijn hierdoor bewaard gebleven. Het rijtuig ZE AB6 en een eerste klas rijtuig van de ZNSM werden als tuinhuisjes gebruikt. De goederenwagons EDS 85, N.H.T.M. 21, NCS LD 5, NS 1524, NS Dt406, NTM E3, NTM E67, NTM E128, NTM E134, NTM F63, O.G. E102, USATC 224340, USATC 220410 en de rijtuigen NCS BC6 en NS AB7216 werden als schuren of opslagruimtes gebruikt en zijn daardoor niet gesloopt. De goederenwagons NS CHD 8681 en NTM conducteurswagen P1, en de SBM D5 werden als stal voor dieren gebruikt. De NTM post-bagagewagen D6 heeft een tweede leven gekregen als kantoor. De rijtuigen NS B1813 en NS C1820 werden respectievelijk als eet- en verblijfsruimte en als slaapzaal gebruikt bij een vakantieverblijf. Het rijtuig NS C6478 werd op een kinderspeelplaats geplaatst en is hiermee bewaard gebleven.

In 1948 kreeg de O.G. geen concessie voor het rijden van de buslijnen. Het ging toen al jaren slechter met het bedrijf. In dat jaar werden de laatste stoomtramdiensten van het bedrijf gestaakt. Tot in 1950 reed de O.G. enkel nog trams met zand voor de aanleg van de toenmalige rijksweg 42. Het zand werd gewonnen bij een zandwinning van de O.G. zelf in Veele en werd naar Winschoten gebracht. Nadat dit vervoer in 1950 eindigde, hield de O.G. op te bestaan. De E102 werd dat jaar, na twintig dienstjaren, verkocht en overgebracht naar Vriescheloo. Hier diende de wagon als schuur bij Fa. Smit.

De Museumstoomtram Hoorn - Medemblik kreeg van een van haar donateurs een tip over het bestaan van de wagon. Na 49 jaar, twee keer zo lang als de wagon daadwerkelijk dienst heeft gedaan, werd hij in 1999 verkocht aan de Museumstoomtrein Hoorn - Medemblik. In 2002 en 2003 is de wagon volledig gerestaureerd en weer in gebruik genomen op de tramlijn van de SHM. Naast de E102 beschikt de SHM ook over rijtuig BC25 van de O.G., dit rijtuig uit 1917 is echter niet dienstvaardig.

De O.G. E102 heeft vanwege haar cultuurhistorische waarde de C-status toegekend gekregen binnen het Nationaal Register Mobiel Erfgoed.

 
 
 
De O.G. E102 rijdt mee in een vertrekkende tram uit Hoorn richting Medemblik. Bello Festival (by Night) van de SHM,
21 oktober 2023. © TreinenInNederland.nl