NTM Conducteurswagen P1 (uit 1888)
Info over de wagon:

Vanwege het succes met het postvervoer per spoor besloten de Posterijen in 1880, een jaar nadat de Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij (NRS) op 1 juli 1879 de eerste stoomtram in Nederland reed, om post ook per stoomtram te vervoeren. Voor de stoomtrams werden vanwege de kosten en het te weinig aanbod van post geen aparte postwagons gebouwd zoals bij treinen, maar post-bagagewagens. De wagons hadden een bagagecompartiment en een postcoupé. De post-bagagewagens werden voor of achter de personenrijtuigen geplaatst in de trams. De post-bagagewagens hadden aan beide zijkanten een brievenbusgleuf waarin mensen hun post konden stoppen. In de wagons werd deze post gesorteerd. Bij de Museumstoomtram Hoorn - Medemblik (SHM) is de Nederlandsche Tramweg Maatschappij (NTM) post-bagagewagen D6 uit 1903 als enige stoomtram post-bagagewagen met een spoorbreedte van 1435 mm in dienstvaardige staat te zien. De NTM conducteurswagen P1 uit 1888 werd origineel geleverd als de post-bagagewagen E10 maar is later verbouwd naar de conducteurswagen P1, en in deze staat is de wagon dienstvaardig bij de Museumstoomtram te zien. De Museumstoomtram heeft ook vier post-bagagewagens in haar collectie die op een toekomstige restauratie staan te wachten. Dit zijn de D3 van de Stoomtram Bresken-Maldegem uit 1913, de LD5 van de Nederlandsche Centraal-Spoorweg-Maatschappij uit 1914, de Dt406 van de Nederlandsche Spoorwegen uit 1921 (welke voor de Tram voor Bello gerestaureerd gaat worden) en de D5 van de Stoomtram Bresken-Maldegem uit 1926.

In 1888 werd de post-bagagewagen E10 geleverd aan de Nederlandsche Tramweg Maatschappij (NTM) in Friesland. In de eerste jaren dat de stoomtrams sinds 1 juli 1879 in Nederland reden, werden rijtuigen en goederenwagons in dezelfde trams vervoerd. Het laden en lossen van de goederen kostte voor de reizigers veel reistijd. Mede hierdoor en het toenemende goederenvervoer besloot de Nederlandsche Tramweg Maatschappij (NTM) in Friesland aan het begin van de 20e eeuw om aparte reizigers- en goederentrams te gaan rijden. Voor het rijden van de goederentrams bestelde de NTM een grote hoeveelheid goederenwagons. De gesloten goederenwagon E67 uit 1911 en de veewagen F63 uit 1913 (beide behoren tot de collectie van de Museumstoomtram Hoorn - Medemblik) maken hier deel van uit. Naast de grote hoeveelheid nieuwe goederenwagons werden in de jaren 1905 t/m 1915 zeven oude post-bagagewagens uit de jaren 1888-1897 omgebouwd naar conducteurswagens. De P1 uit 1888 (tevens ook prachtig gerestaureerd door de SHM) is een van de wagons die werd omgebouwd. In de conducteurswagens werd de administratie bijgehouden. De C1 t/m C7 (later P1 t/m P7) werden in de goederentramdiensten gebruikt. Later werden de wagons ook weer ingezet als post-bagagewagens.

De Nederlandse Spoorwegen hebben altijd, en doen dat nu nog steeds, vrijwel al hun terzijde gestelde materieel laten slopen waardoor er relatief weinig voor spoorwegmusea bewaard is gebleven. Doordat tijdens de wederopbouw vele rijtuigen en goederenwagons buiten de spoorwegen een tweede leven hebben gevonden, zijn tientallen van deze rijtuigen en goederenwagons bewaard gebleven. Spoorwegmusea hebben deze treinen teruggevonden en hebben ze kunnen restaureren zoals ze vroeger bij de spoorwegen dienst hebben gedaan. Hierdoor zijn er bijzondere rijtuigen en goederenwagons bewaard gebleven die anders waren gesloopt. Vele van deze bewaarde treinen hebben later vanwege hun historische waarde de hoogste A-status toegekend gekregen binnen het Nationaal Register Railerfgoed. De rijtuigen NS BC423, NS BC425, NS BC455, NS C1040, NS C1137, NS B1605, NS C7032, NTM C205, SBM AB24 en Z.V.T.M. AB8 werden na de oorlog als woningen gebruikt en zijn hierdoor bewaard gebleven. Het rijtuig RTM AB334 heeft ook als woning gediend, maar werd daarvoor eerst nog als douanekantoor gebruikt. Het rijtuig ZE AB6 en een eerste klas rijtuig van de ZNSM werden als tuinhuisjes gebruikt. De goederenwagons EDS 85, N.H.T.M. 21, NTM E67, NTM E128, NTM E134, NTM F63, O.G. E102, NS 1524, USATC 224340, USATC 220410 en NS-rijtuig AB7216 werden als schuren of opslagruimtes gebruikt en zijn daardoor niet gesloopt. De goederenwagons NS CHD 8681 en NTM conducteurswagen P1 werden als stal voor dieren gebruikt. De NTM post-bagagewagen D6 heeft een tweede leven gekregen als kantoor. De rijtuigen NS B1813 en NS C1820 werden respectievelijk als eet- en verblijfsruimte en als slaapzaal gebruikt bij een vakantieverblijf. Het rijtuig NS C6478 werd op een kinderspeelplaats neergezet en is hiermee bewaard gebleven.

Dat de P1 is bewaard komt door een beschieting van een van de NTM-trams tijdens de Tweede Wereldoorlog. Op 5 augustus 1944 was de P1 in een tram onderweg van Lemmer naar Joure-Heerenveen. De tram werd ernstig onder vuur genomen door Engelse vliegers. De beschieting kostte enkele passagiers en NTM-personeelsleden het leven. De P1 was dermate beschadigd dat hij ter plaatse werd afgevoerd. De wagon kreeg een volgend leven als een kippenhok. In 1947 werd de P1 verkocht aan Noord-Oost Friesche Autobus Onderneming in Dokkum. Hun gebruikte de wagon als berghok. Tussen 1960 en 1971 werd de wagon als schapenhok in Dokkum gebruikt. In 1970 ontdekte de Tramweg-Stichting de wagon en een jaar later kwam hij in de collectie van de Museumstoomtram Hoorn - Medemblik. In 1972 werd de volledig herstelde wagon tijdens de openingsrit door Prins Bernhard in dienst gesteld. In de framebalken zouden de kogelgaten nog te zien moeten zijn van de beschieting in 1944.

De NTM P1 heeft vanwege haar cultuurhistorische waarde de hoogste A-status toegekend gekregen binnen het Nationaal Register Railerfgoed.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
De SHM 30 rijdt met acht rijtuigen, waaronder de NS BC423, en conducteurswagen P1 uit 1888 tussen Wognum-Nibbixwoud en
Twisk ter hoogte van de Broerdijk als tulpentram. 19 april 2025.
© TreinenInNederland.nl
 
De NTM Conducteurswagen P1 te Medemblik. Bello festival 2024 (inclusief locomotievenparade),
6 juli 2024. © TreinenInNederland.nl
 
Goederenwagon NTM P1 te Medemblik. 6 juli 2024. © TreinenInNederland.nl
 
Bello 7742 vertrekt met de goederentram, met daarin Bagagerijtuig P1, uit Twisk richting Opperdoes.
Bello Festival (by Night) van de SHM, 27 oktober 2023. © TreinenInNederland.nl
 
De Bello rijdt met de rijtuigen ZVTM Rijtuig 8 en de NTM Rijtuig 205 en een aantal goederenwagons, met de NTM P1 achterop,
langs de Broerdijksloot tussen Twisk en Wognum. 27 oktober 2023. © TreinenInNederland.nl
 
De 101 rangeert met de goederentram in Hoorn. 27 oktober 2023. © TreinenInNederland.nl
 
De P1 achterop een tram van de SHM in station Wognum-Nibbixwoud. 24 oktober 2015. © TreinenInNederland.nl