![]() |
|||||||||||
NTM conducteurswagen P1 (uit 1888) |
|||||||||||
Info over de wagon:
|
|||||||||||
Vanwege het succes met het postvervoer per spoor besloten de Posterijen in 1880, een jaar nadat op 1 juli 1879 de eerste stoomtram in Nederland reed, om post ook per stoomtram te vervoeren. Vanwege de lage vraag naar postvervoer bij stoomtrams werden geen complete postwagons gebouwd, zoals bij treinen, maar altijd post-bagagewagens. De wagons hadden aparte compartimenten voor bagage en post. De post-bagagewagens hadden aan beide zijkanten een brievenbusgleuf waarin mensen hun post konden stoppen. Terwijl de wagons meereden met de reizigerstrams, werd de post onderweg gesorteerd. Bij de Museumstoomtram Hoorn - Medemblik zijn vijf post-bagagewagens bewaard gebleven. Dit zijn de NCS LD 5, NTM D6, NTM P1 (deze conducteurswagen werd oorspronkelijk gebouwd als post-bagagewagen), SBM D3 en de SBM D5. In 1888 werd de post-bagagewagen E10 geleverd aan de Nederlandsche Tramweg-Maatschappij (NTM) in Friesland. De NTM was het grootste stoomtrambedrijf in Nederland dat het grootste deel van Friesland en enkele trajecten naar Drenthe, Groningen en Overijssel exploiteerde. In de eerste jaren dat de stoomtrams sinds 1 juli 1879 in Nederland reden, werden rijtuigen en goederenwagons in dezelfde trams vervoerd. Het laden en lossen van de goederen kostte voor de reizigers veel reistijd. Mede hierdoor en het toenemende goederenvervoer besloot de Nederlandsche Tramweg-Maatschappij (NTM) in Friesland aan het begin van de 20e eeuw om aparte reizigers- en goederentrams te gaan rijden. Voor het rijden van de goederentrams bestelde de NTM een grote hoeveelheid goederenwagons. Naast de grote hoeveelheid nieuwe goederenwagons werden in de jaren 1905 t/m 1915 zeven oude post-bagagewagens uit de jaren 1888-1897 omgebouwd naar conducteurswagens. In de conducteurswagens werd de administratie bijgehouden. De post-bagagewagen E10 werd in deze periode omgebouwd naar een conducteurswagen. De Nederlandse Spoorwegen (en andere spoorbedrijven) hebben altijd, en doen dat nog steeds, vrijwel al hun terzijde gestelde materieel laten slopen waardoor er relatief weinig voor spoorwegmusea bewaard is gebleven. Doordat tijdens de wederopbouw vele rijtuigen en goederenwagons buiten de spoorwegen een tweede leven hebben gevonden, zijn tientallen van deze rijtuigen en goederenwagons bewaard gebleven. Spoorwegmusea hebben een groot aantal van deze rijtuigen en goederenwagons teruggevonden en hebben ze gerestaureerd in de staat waarin zij vroeger bij de spoorwegen dienst hebben gedaan. Hierdoor zijn veel bijzondere rijtuigen en goederenwagons bewaard gebleven die anders waren gesloopt. Vele van deze bewaarde rijtuigen en goederenwagons hebben later vanwege hun historische waarde de hoogste A-status toegekend gekregen binnen het Nationaal Register Mobiel Erfgoed. De rijtuigen NS BC423, NS BC425, NS BC455, NS C1040, NS C1137, NS B1605, NS C7032, NTM C205, RTM AB334, SBM AB24 en Z.V.T.M. AB8 werden na de oorlog als woningen gebruikt en zijn hierdoor bewaard gebleven. Het rijtuig ZE AB6 en een eerste klas rijtuig van de ZNSM werden als tuinhuisjes gebruikt. De goederenwagons EDS 85, N.H.T.M. 21, NCS LD 5, NS 1524, NS Dt406, NTM E3, NTM E67, NTM E128, NTM E134, NTM F63, O.G. E102, USATC 224340, USATC 220410 en de rijtuigen NCS BC6 en NS AB7216 werden als schuren of opslagruimtes gebruikt en zijn daardoor niet gesloopt. De goederenwagons NS CHD 8681 en NTM conducteurswagen P1, en de SBM D5 werden als stal voor dieren gebruikt. De NTM post-bagagewagen D6 heeft een tweede leven gekregen als kantoor. De rijtuigen NS B1813 en NS C1820 werden respectievelijk als eet- en verblijfsruimte en als slaapzaal gebruikt bij een vakantieverblijf. Het rijtuig NS C6478 werd op een kinderspeelplaats geplaatst en is hiermee bewaard gebleven. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de P1 op 5 augustus 1944 in een NTM-tram onderweg van Lemmer naar Joure-Heerenveen. Ter hoogte van de Follegeasleat werd de tram ernstig beschoten door Engelse vliegtuigen. De beschieting kostte enkele passagiers en de hulpconducteur het leven. De P1 was dermate beschadigd dat hij ter plaatse werd afgevoerd. De goederenwagon werd daarna als kippenhok gebruikt. De sloper aan wie de P1 daarna was verkocht, verkocht de wagon in 1947 door aan de Noord-Oost Friesche Autobus Onderneming in Dokkum. Daar werd de wagon gebruikt als opberghok. Tussen 1960 en 1971 werd de P1 als schapenhok in een weiland in Dokkum gebruikt. In 1970 ontdekte de Tramweg-Stichting de wagon en een jaar later kwam hij in de collectie van de Museumstoomtram Hoorn - Medemblik. In 1972 werd de volledig herstelde wagon tijdens de openingsrit door Prins Bernhard in dienst gesteld. In de framebalken zijn de kogelgaten nog te zien van de beschieting in 1944. De trams van de Nederlandsche Tramweg-Maatschappij reden vroeger met reclame voor extra inkomsten. Om dit te laten zien kregen eerder de NTM-goederenwagons E134 en F63 bij de Museumstoomtram Hoorn - Medemblik reclameborden op het dak met de tekst: 'Persil blijft Persil'. Op 5 maart 2026 werd ook de NTM conducteurswagen P1 voorzien van de reclameborden met de tekst 'Persil blijft Persil'. De NTM P1 heeft vanwege haar cultuurhistorische waarde de hoogste A-status toegekend gekregen binnen het Nationaal Register Mobiel Erfgoed. |
|||||||||||
De SHM 30 rijdt met acht rijtuigen, waaronder de NS BC423, en conducteurswagen P1 uit 1888 tussen Wognum-Nibbixwoud en Twisk ter hoogte van de Broerdijk als tulpentram. 19 april 2025. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De NTM Conducteurswagen P1 te Medemblik. Bello festival 2024 (inclusief locomotievenparade), 6 juli 2024. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
Goederenwagon NTM P1 te Medemblik. 6 juli 2024. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
Bello 7742 vertrekt met de goederentram, met daarin Bagagerijtuig P1, uit Twisk richting Opperdoes. Bello Festival (by Night) van de SHM, 27 oktober 2023. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De 101 rangeert met de goederentram in Hoorn. 27 oktober 2023. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||
De P1 achterop een tram van de SHM in station Wognum-Nibbixwoud. 24 oktober 2015. © TreinenInNederland.nl |
|||||||||||